Oriundi và câu chuyện về nền văn hóa đa sắc tộc Italy

Oriundi và câu chuyện về nền văn hóa đa sắc tộc Italy

Người ta vẫn hay nói đùa rằng người Anh cuối cùng giành được World Cup vẫn chưa sinh ra cho đến năm 1977. Thật đấy. Simone Perotta, nhà vô địch World Cup 2006 người Italy được sinh ra ở Ashton-under-Lyne (một thị trấn thuộc Tameside nước Anh). Thực tế ở Ashton có một bức tượng đầy tự hào, điêu khắc hình ảnh 3 nhà vô địch World Cup được sinh ra ở Tameside (Geoff Hurst, Jimmy Armfield và Perotta).

Bức tượng 3 người anh hùng World Cup ở Tameside

Perotta cùng gia đình quay về quê nhà Calabria khi mới được 5 tuổi. Cậu bé chưa bao giờ coi mình là người Anh. Khi được hỏi về quãng thời gian ở Greater Manchester, Perotta chia sẻ: “Bố tôi làm việc ở Anh, và đó là lý do tôi sinh ra ở đó. Tôi có một vài kỷ niệm ở Ashton nhưng những ký ức đó rất mờ nhạt”. Thật ra, còn một người Italy trong thế hệ 2006 kiêu hãnh đó có nguồn gốc quốc tịch còn phức tạp hơn Perotta: cầu thủ chạy cánh của Juventus – Mauro German Camoranesi.

Camoranesi sinh ra và lớn lên ở Tandil, Argentina và có 5 năm thi đấu ở Nam Mỹ tại các giải vô địch Argentina, Mexico và Uruguay. Trước khi anh chuyển đến Verona năm 24 tuổi. Camoranesi dễ dàng xin được quốc tịch Italy vì cụ Luigi của anh là người Ý di cư vào những năm 1873. Khi được gọi vào tuyển quốc gia, anh không hề do dự khi quyết định chơi cho đội quân Thiên thanh thay vì nơi mình sinh ra, Argentina. Năm 2003, Camoranesi có trận đấu đầu tiên cho Azzurri.

Oriundi nổi tiếng của Juventus

Một cách ngắn gọn: Camoranesi là ví dụ điển hình cho một Oriundo – cầu thủ ngoại quốc (không nhất thiết là Nam Mỹ) nhưng chọn đá cho Azzurri nhờ gốc gác Italy của mình.

Lịch sử về Oriundi đã có từ lâu, trước cả khi Azzurri vô địch World Cup lần đầu tiên vào năm 1934. Đội quân năm ấy của Vittorio Pozzo có 3 Argentina Oriundi, gồm Luis Monti, Raimundo Orsi và Enrique Guaita. Khi được hỏi về quyết định lựa chọn các cầu thủ này thay vì các cầu thủ sinh ra ở Ý, Pozzo đáp ngắn gọn: “nếu họ có thể chết vì Italy, thì họ có thể chơi cho Italy”.

HLV huyền thoại Vittorio Pozzo, người 2 lần dẫn dắt Azzurri vô địch World Cup (1934 & 1938)

Oriundi chính là minh chứng lịch sử cho Chủ nghĩa dân tộc phát triển mạnh mẽ ở Italy những năm 1900. Trước đó, rất nhiều người Ý phải di cư ra nước ngoài để sống sót và thoát khỏi nghèo đói. Năm 1928, Mussolini tuyên bố những người Italy di cư này được gọi là Italiani all’estero (người Ý ở nước ngoài), và cho rằng họ là sứ giả hòa bình của Italy tại Anh và Mỹ, chứ không phải là những người dân nghèo khổ phải rời bỏ tổ quốc vì không chịu nổi nạn đói, hạn hán và bệnh dịch. Theo đó, việc giải thích rằng những người đàn ông này và con cháu của họ đủ điều kiện chơi cho Italy là dễ hiểu. Vì họ vẫn luôn là người Ý, chỉ đơn giản là người Ý sinh ra ở nước ngoài mà thôi.

Con cháu của thế hệ di cư này tiếp tục duy trì truyền thống của Oriundi ngày nay với 2 Brazil Oriundi là Thiago Motta và Eder. Hai cầu thủ góp mặt vào chiến dịch châu Âu 2016 của Italy. Gần hơn nữa, Liên đoàn bóng đá Ý đã thất bại trong việc chiêu dụ Paulo Dybala chọn Azzurri thay vì La Albiceleste.

Mặc dù được chấp nhận rộng rãi ở Italy, vẫn có một số tranh cãi xoay quanh việc nhập tịch cho các Oriundi. Mới đây, vào tháng 3 năm 2015, Roberto Mancini lên tiếng chỉ trích việc gọi vào tuyển quốc gia những “cầu thủ Italy sinh ra ở nước ngoài”. Những lời than phiền này xoay quanh chất lượng chuyên môn của cầu thủ nhập tịch cùng với yếu tố dân tộc của đội tuyển quốc gia. Điều này cũng dễ hiểu, nếu một cầu thủ sinh ra ở Brazil và Argentina đủ giỏi sẽ muốn thi đấu cho đội tuyển của họ. Nếu họ không đủ khả năng chơi cho nước nhà, tại sao một đội tuyển kiêu hãnh như Italy lại phải lựa chọn những cầu thủ này?

Cũng có một vài yếu tố thuyết phục trong luận điểm nói trên. Hầu hết Oriundi chỉ là những cầu thủ trung bình khá (Dani Osvaldo và Amauri). Ngoài ra trong đội hình đầy thành công của Italy vào những năm 1980 và 1990 không hề có cầu thủ nhập tịch nào. Ngoại trừ Roberto Di Matteo (anh sinh ra ở Thụy Sĩ).

Tuyển Italy tại World Cup 1994

Thêm nữa, việc cho phép nhập tịch ồ ạt có thể trở thành thông lệ xấu, đe dọa đến tính cạnh tranh lành mạnh ở đấu trường quốc tế. Khi các quốc gia “lobby” cho các cầu thủ tài năng về thi đấu cho họ. Giống như việc dùng tiền thuê một đội quân lính đánh thuê thiện chiến nhưng không có bản sắc dân tộc.

Ngược lại, không có truyền thống tương tự ở bóng đá Anh. Lý do cho sự tương phản này chỉ đơn giản là một thực tế. Vào thời kỳ các thuộc địa của Anh Quốc như Úc và New Zealand, các vận động viên trẻ tài năng sẽ muốn chơi Cricket hay Bóng bầu dục hơn là Bóng đá. Điều này chủ yếu là do quy định lựa chọn tuyển thủ ở đội tuyển cricket và rugby Anh. Các VĐV trẻ muốn thi đấu cho tuyển phải trở về nước Anh từ lúc còn bé. Tuy nhiên, vẫn có một cách giải thích sâu sắc và chính xác hơn cho sự khác biệt này, phản ảnh lịch sử và văn hóa của 2 quốc gia và cách họ giải quyết các vấn đề về dân tộc.

Về mặt pháp lý quốc tịch, Italy là quốc gia áp dụng nguyên tắc Ius Sanguinis (tiêu chuẩn huyết thống) trong khi Vương quốc Anh lại áp dụng Ius Soli (tiêu chuẩn nơi sinh). Nôm na là con của công dân Ý sẽ nghiễm nhiên được công nhận là người Ý, dù cho đứa bé được sinh ra ở đâu đi chăng nữa. Nguyên tắc này cũng khá phổ biến ở các quốc gia có số lượng lớn dân di cư như Ireland và Mexico. Lý do của việc áp dụng nguyên tắc này là để bảo vệ người di cư và gia đình khỏi sự bức hại từ các nước sở tại bằng cách cho phép họ tuyên bố quốc tịch của mình và trở về nước trong an toàn. Ở Ý, nguyên tắc này áp dụng cho cháu và chắt được sinh ra ở nước ngoài có tổ tiên người Ý sinh ra sau khi thống nhất đất nước năm 1861, và không có con cháu nào trong dòng dõi từ bỏ quốc tịch Ý.

Trong khi đó, luật của Vương quốc Anh quy định, một đứa trẻ sinh ra trên đất của Anh sẽ được coi là công dân Anh, không quan trọng quốc tịch của bố mẹ. Hoa Kỳ và Úc cũng là một trong những quốc gia áp dụng Ius Soli. Hệ thống đó phù hợp với các quốc gia thu hút số lượng lớn người nhập cư, và họ không lo lắng việc người dân bản địa sẽ bị đe dọa bởi những người tị nạn nhập cư vào.

Những chế độ pháp lý này không tồn tại độc lập, và đôi lúc tạo ra những thái độ khác nhau khi đánh giá về quốc tịch của một người.  Một số người người Anh nghiêm túc cho rằng, một đứa bé sinh ra và lớn lên ở Solihull hay Sunderland không phải là công dân Anh, bất kể bố mẹ nó là ai. Trong khi hầu hết sẽ coi một người nào đó sinh ra ở Boston là người Mỹ, dù họ có nguồn gốc tổ tiên xa lắc xa lơ trên Mayflower đi chăng nữa (Mayflower là con tàu nổi tiếng đưa những người Anh đầu tiên từ Plymouth đến khai phá Châu Mỹ vào năm 1620).

Theo đó, mặt tối của nguyên tắc Ius Sanguinis tại Italy đã gây nhiều khó khăn cho những người sinh ra tại Italy có cha mẹ là người ngoại quốc. Cựu tiền đạo Manchester City và Liverpool, Mario Balotelli và trung vệ của West Ham, Angelo Ogbonna đã gánh chịu nạn phân biệt chủng tộc từ các nhóm dân tộc cực đoan, rằng họ không phải là người Ý. Điều này làm nhiều người sửng sốt. Nhưng không may là pháp luật Italy, theo một cách nào đó, đã vô tình ủng hộ quan điểm này trên lý thuyết.

Bad boy đã trải qua tuổi thơ khó khăn vì vấn nạn phân biệt chủng tộc

Mặc dù Balotelli sinh ra ở Palermo, được bố mẹ nuôi chăm sóc và lớn lên ở Brescia, vì bố mẹ đẻ của cậu là người Ghana nên theo pháp luật Italy, Balotelli là người Ghana. Cậu nhóc không được chơi ở đội tuyển trẻ Italy cho đến năm 18 tuổi, khi cậu đủ điều kiện đăng ký quốc tịch Italy, đất nước duy nhất mà cậu biết. Điều tương tự xảy ra với Ogbonna, người có bố mẹ đẻ là người Nigeria những được sinh ra ở Cassino miền nam Lazio.

Mặc dù mất đi cơ hội tham gia vào một vài giải đấu trẻ không phải là điều gì đó quá quan trọng, ảnh hưởng tồi tệ của quy định pháp lý này chính là việc cho phép nạn phân biệt chủng tộc leo thang, thông qua việc không chấp nhận những người như Balotelli và Ogbonna là người Ý “thực thụ”. Dĩ nhiên Balotelli và Ogbonna là những tài năng thực sự, được trả lương cao và có cuộc sống tốt. Nhưng nếu bóng đá không cứu họ, việc gì sẽ xảy ra? Hãy nhìn những đứa trẻ cùng số phận kém may mắn hơn, những đứa con của dân nhập cư nghèo khổ vẫn sẽ bị đe dọa hằng ngày. Khi mà tuổi thơ của chúng không được đảm bảo với những quyền công dân cơ bản.

Ogbonna cũng chịu số phận tương tự

Một hệ thống pháp lý tương tự có thể thích hợp trong hoàn cảnh nước Ý có hàng loạt người di cư và chỉ có số ít dân nhập cư. Nhưng những năm gần đây, điều đó đã thay đổi. Ngày nay với điều kiện khấm khá của đất nước, người ta đã không còn phải bỏ đất mẹ ra đi nữa. Ngược lại số lượng dân nhập cư ngày càng gia tăng. Nói một cách khác, luật pháp đã có dấu hiệu lỗi thời. Mặc dù luật quốc tịch của một nước phản ánh hoàn cảnh lịch sử quốc gia, nó cũng ảnh hưởng rất lớn đến thái độ và tư duy dân tộc. Vì thế, gần đây có rất nhiều sự kêu gọi Italy chuyển sang áp dụng Ius Soli (tiêu chuẩn nơi sinh).

Cơ sở pháp lý mới này đã được thông qua vòng đầu tiên bởi cơ quan lập pháp Italy, và đang chờ Thượng viện xem xét. Đảng Dân chủ cánh tả Italy ủng hộ thay đổi này, nhưng bị Đảng Forza Italia của Silvio Berlusconi và Lega Nord (một đảng thuộc liên minh trung hữu ở Ý) phản đối. Roberto Saviano (nhà hoạt động xã hội, tác giả của tiểu thuyết nổi tiếng Gomorrah) hy vọng của cuộc cải cách sẽ không chỉ cung cấp hành lang pháp lý ghi nhận địa vị công dân tốt hơn cho hơn 10 nghìn trẻ em nhập cư ở Ý, mà còn thay đổi sâu sắc nhận thức và thái độ của người dân về vấn đề quốc tịch.

Cùng lúc với dòng chảy ngày một chậm lại của người Ý di cư, số lượng những oriundi sẽ giảm và càng ngày càng xa cách hơn gốc rễ Italy của họ. Sẽ không quá bất ngờ khi chứng kiến sự chấm dứt của thế hệ này đang đến gần. Câu chuyện về những người oriundi đang đi đến hồi kết.

 

Theo: Ricci Potts – thegentlemanultra.com

Eazy-E

Chém gió

Xin mời thả phím

Comments are closed.